Εσωτερική Επάρκεια

 

All people have enough and to spare:
I alone appear to possess nothing.
What a fool I am! What a muddled mind I have!
All people are bright: I alone am dim.

LAO TZU, TAO TE CHING

Δεν είναι λίγες οι φορές που μια μικρή φωνή μέσα μας δηλώνει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο την ανεπάρκεια μας. Στην αρχή είναι δύσκολο να την αποδεχτούμε, με τον καιρό τη συνηθίζουμε τόσο πολύ, που τη θεωρούμε την αναντίρρητη πραγματικότητα μας. Το δικαίωμα μας να υπάρχουμε μέσα στον κόσμο αμφισβητείται με τον πιο ύπουλο αλλά και βίαιο τρόπο. Η απαξίωση του εαυτού μας κρύβεται κάτω από προσωπεία αδιαφορίας, ξεγνοιασιάς, σιγουριάς, άνεσης. Όλο το ανθρώπινο δράμα στο μεγαλείο του.

Μερικές φορές, η ένταση αυτής της εσωτερικής βεβαιότητας είναι τόσο μεγάλη, που η επιφανειακή κάλυψη δεν αντέχει την πίεση. Το αίσθημα αναξιότητας πλημμυρίζει το εσωτερικό σύμπαν του νου, σκέψεις και πράξεις απόγνωσης υπερχειλίζουν τα ψυχολογικά φράγματα αυτοπροστασίας. Αφού δεν σημαίνουμε τίποτα για κανέναν, ποιος ο λόγος να παραμένουμε στη ζωή. Σκέψεις αυτοκτονίας διαπερνούν τον νου.

Τέτοιες στιγμές, διδασκαλίες σαν κι εκείνες του Βουδισμού που λένε ότι είμαστε ήδη τέλειοι όπως είμαστε, ότι έχουμε όλα όσα χρειαζόμαστε, ότι δεν υστερούμε σε τίποτα, δεν μπορούν εύκολα να σταθούν. Δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές. Είναι σχεδόν αδύνατο να δεχτούμε ότι είμαστε ήδη φωτισμένοι, ότι βρισκόμαστε εκεί ακριβώς που πρέπει να είμαστε, ότι δεν χρειάζεται να πάμε πουθενά ή να κάνουμε κάτι. Μας φαίνεται σαν κακόγουστο αστείο. Αν ήταν αλήθεια, γιατί δεν το βιώνουμε; Γιατί δεν αισθανόμαστε φωτισμένοι; Γιατί υποφέρουμε; Γιατί πρέπει να προσπαθήσουμε να αποκαλύψουμε τη σοφία που βρίσκεται βαθιά καλυμμένη μέσα μας;

Τα ερωτήματα εύλογα, η αντίδραση αναμενόμενη, ακόμη και ο θυμός έχει τη θέση του. Ωστόσο, ακόμη και σ' αυτή την ιδιαίτερα έντονη και οδυνηρή κατάσταση, υπάρχει η δυνατότητα να ανοιχτεί ένα παράθυρο με θέα στον καθαρό ουρανό. Στην πραγματικότητα, το παράθυρο είναι πάντα εκεί, αλλά θα πρέπει να απομακρύνουμε όλες τις σκόνες που κάνουν τη θέα μέσα απ' αυτό αδύνατη. Δηλώνουμε την πρόθεση μας να δούμε μέσα απ' το παράθυρο αυτό όταν δεν παραδινόμαστε στα αισθήματα αναξιότητας και απελπισίας. Όταν αναζητούμε την αλήθεια, όταν ανοιγόμαστε στα καλέσματα της ζωής, όταν ανταποκρινόμαστε στα αιτήματα για βοήθεια. Η σκόνη που έχει συσσωρευτεί είναι πολλή, και η δική μας προσπάθεια πρέπει να είναι μεγάλη και γεμάτη υπομονή.

Ένας παλιός, δοκιμασμένος, και αποτελεσματικός τρόπος για το καθάρισμα του παραθύρου μέσα μας, είναι ο διαλογισμός. Δεν είναι ο μόνος. Το να μπορούμε να γελάμε με τη ζωή, τον εαυτό μας, και τους άλλους, είναι επίσης μεγάλη βοήθεια. Η πολύ σοβαρότητα στην εσωτερική στάση, δείχνει αδυναμία να προσεγγίσουμε τη ζωή με την ελαστικότητα που της αρμόζει. Δείχνει ότι δεν έχουμε βρει τον τρόπο να την ακολουθούμε στα παιχνιδίσματα που κάνει καθώς ρέει.

Το να δουλεύουμε με τους άλλους, και για τους άλλους, βοηθάει επίσης πολύ. Το να ζούμε κάνοντας κάθε στιγμή εκείνο που η ζωή φέρνει μπροστά μας, το να καταβάλουμε τις πιο ειλικρινείς προσπάθειες σε κάθε τι που αναλαμβάνουμε, όλα τους βοηθούν στο καθάρισμα του παράθυρου απ' τη σκόνη.

Στην εποχή μας, και ειδικά στον κόσμο της Δύσης, η έλλειψη αυτο-εκτίμησης τείνει να γίνει το κυρίαρχο χαρακτηριστικό κάθε ανθρώπου. Αναθρεμμένοι σ' ένα κόσμο που κυριαρχείται από το σύνδρομο του προπατορικού αμαρτήματος, το βάρος τέθηκε στους ώμους μας πριν καν προλάβουμε να το καταλάβουμε. Δεν ήταν τόσο η δήλωση του καθ' αυτή, όσο οι συμπεριφορές και οι κάθε είδους χειρισμοί που δεχτήκαμε -και συνεχίζουμε να δεχόμαστε. Όταν όλοι οι παράγοντες της ψυχολογικής μας ζωής -γονείς, εκπαιδευτές, φίλοι- είναι βαθιά διαποτισμένοι από ένα θεμελιώδες αίσθημα αναξιότητας, η φυσική συνέπεια είναι να επηρεαστούμε ανάλογα. Αν σ' αυτό προσθέσουμε το κύριο γνώρισμα του πολιτισμού μας, την πίστη στην ανωτερότητα του ατόμου και την αξία της ατομικής πρωτοβουλίας και προσπάθειας, έχουμε όλο το σκηνικό για μια απόλυτα σχιζοφρενική σταδιοδρομία και μια γεμάτη συγκρούσεις εσωτερική ζωή. Γιατί, όταν το περιβάλλον μας τροφοδοτεί με αντιφατικά μηνύματα, είναι απόλυτα φυσικό να μην ξέρουμε τι αληθινά είμαστε, τι θέλουμε, ή τι πρέπει να γίνουμε.

Ακόμη και ιδέες ή στάσεις που αναπτύσσονται στα πλαίσια μιας πιο φιλελεύθερης και ολιστικής οπτικής, πολύ δύσκολα είναι απαλλαγμένες από κάποια μορφή "πνευματικού πουριτανισμού". Αν πάμε ένα βήμα πιο δίπλα, θα πέσουμε πάνω στο τεράστιο θέμα του "πνευματικού υλισμού", το οποίο όμως δεν είναι του παρόντος. Το σημαντικό είναι να δούμε ότι πολύ βαθιά μέσα μας έχει εδραιωθεί και συνεχίζεται να θρέφεται, μια πεποίθηση ουσιαστικής αναξιότητας του εαυτού μας. Πώς συνδιαλεγόμαστε μ' αυτόν τον αδυσώπητο εσωτερικό κριτή;

Ευτυχώς υπάρχουν κάποιοι τρόποι που έχουμε στη διάθεση μας, και κατά συνέπεια εξαρτάται από τη δική μας διάθεση το αν και πόσο θα τους αξιοποιήσουμε. Το κύριο χαρακτηριστικό όλων, είναι η αλλαγή της στάσης που παίρνουμε απέναντι σ' όλες τις σκέψεις και τα αισθήματα που βεβαιώνουν για την αναξιότητα μας. Το να μπορούμε να τα παρατηρούμε χωρίς να τα πολεμούμε ή να τα παραδεχόμαστε ή να τα αποφεύγουμε, βοηθάει στο να τα κάνει να διαλυθούν από μόνα τους. Όταν πάψουμε να τα τροφοδοτούμε με την αντίδραση ή την ταύτιση μαζί τους, ατροφούν και πεθαίνουν.

Πρακτικά, αρχίζουμε να παίρνουμε αυτή τη στάση όταν επιτρέπουμε στις σκέψεις και τα αισθήματα να μένουν μαζί μας, χωρίς να προσπαθούμε να τα διώξουμε μακριά. Δεν είναι ούτε ευχάριστο ούτε εύκολο. Είναι σαν να προσπαθούμε να συμβιώσουμε με ένα τέρας, έναν δαίμονα, ή ότι άλλο μπορεί να είναι τόσο τρομακτικό και απεχθές. Κάνοντας το όμως, κάτι αλλάζει. Ίσως ακούγεται πολύ καλό για να είναι αληθινό, αλλά το τέρας γίνεται ένα γλυκό κατοικίδιο που μας γλύφει τα χέρια, ο δαίμονας μετασχηματίζεται σε άγγελο. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που δεν χρειάζεται να γίνει πιστευτή, αλλά που πρέπει να βιωθεί απ' τον καθέναν προσωπικά.

Πίσω φυσικά απ' όλα αυτά τα αισθήματα και τις σκέψεις αναξιότητας, θα μπορέσουμε να δούμε ότι κρύβεται θυμός, επιθυμία και φόβος. Είναι όλα εκεί και περιμένουν τη δική μας συμπονετική και γεμάτη αποδοχή στάση, προκειμένου να μετασχηματιστούν και να ενσωματωθούν στο ενεργειακό δυναμικό της ύπαρξης μας. Όσο παραμένουν χωρίς αποδοχή και κατανόηση, παραμένουν διαχωρισμένα και επιτείνουν την εσωτερική διάσπαση.

Η μεγάλη εργασία της επιστροφής στην αρχική Ενότητα, είναι η εργασία που έχουμε να κάνουμε στον ίδιο μας τον εαυτό, με όλα τα κομμάτια που έχουν διαχωριστεί, που έχουν απωθηθεί στο σκοτάδι, που έχουν γίνει οι δαίμονες του εσωτερικού μας σύμπαντος. Δεν υπάρχει πνευματική εργασία χωρίς το αγκάλιασμα που μετασχηματίζει και ενοποιεί τον εσωτερικό μας κόσμο. Ούτε συνιστά πνευματική εργασία η προσπάθεια για βελτίωση, για ανάπτυξη, για περισσότερη τελειότητα. Είμαστε ήδη τέλειοι, αρκεί να μπορέσουμε να αποδεχτούμε και να αγκαλιάσουμε τα κομμάτια μας εκείνα που νοιώθουν μικρά, αδύναμα, ατελή.

Καθώς αλλάζουμε τη στάση μας προς τις κινήσεις που εμφανίζονται μέσα μας, αρχίζουμε να νοιώθουμε την έμφυτη ποιότητα μας, την "βασική μας καλοσύνη" όπως έλεγε ο Chogyam Trungpa. Αρχίζουμε να βιώνουμε την αξία μας και να συνειδητοποιούμε το αναφαίρετο δικαίωμα μας να υπάρχουμε, έτσι απλά, χωρίς να είμαστε κάτι το σπουδαίο και το εξαιρετικό. Δεν χρειαζόμαστε την επιβεβαίωση ή την επιδοκιμασία κανενός, και ούτε χρωστάμε απολογία σε κανέναν. Ξέρουμε μέσα στο μεδούλι των κοκάλων μας, ότι η αληθινή μας φύση είναι καλοσύνη και συμπόνια, και ότι κανείς δεν μπορεί να μας την αφαιρέσει ή να την εμποδίσει να είναι εκεί.

Για μια ακόμη φορά βλέπουμε τη σοφία της ύπαρξης. Ότι και να κάνουμε, όσο κι αν προσπαθήσουμε να αποφύγουμε ή να αρνηθούμε αυτό που είμαστε, τελικά είμαστε καταδικασμένοι να "επιστρέψουμε σπίτι". Όλες οι αρνητικότητες και οι δυσκολίες που εμφανίζονται γύρω μας και μέσα μας, δείχνουν στην ίδια κατεύθυνση. Το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να γυρίσουμε το κεφάλι και να κοιτάξουμε, να πάψουμε να κρατάμε τα μάτια κλειστά ή να κοιτάμε αλλού. Όταν το κάνουμε, τα πάντα γίνονται υλικό για άλεσμα, τα πάντα μπορούν να δουλευτούν. Μέσα απ' αυτή την οπτική, το βασανιστικό αίσθημα προσωπικής ανεπάρκειας είναι συγχρόνως ο δρόμος που οδηγεί στην ουσία της ύπαρξης, εκεί που το αίσθημα της εσωτερικής επάρκειας είναι η μόνη αλήθεια που κυριαρχεί.