Άγχος και Επίγνωση

Παρότι πολλά από τα πράγματα που μας δημιουργούν άγχος δεν βρίσκονται υπό τον έλεγχό μας, ένα μεγάλο μέρος αυτού του άγχους οφείλεται στο τι εμείς οι ίδιοι λέμε στον εαυτό μας, και στο τι πιστεύουμε για τον εαυτό μας, για τη ζωή και για τους άλλους. Πάνω σ’ αυτά έχουμε ή μπορούμε να έχουμε κάποιο βαθμό ελέγχου. Η εργασία Ζεν μας βοηθάει να αποκτήσουμε μεγαλύτερη επίγνωση της μορφής των σκέψεων που δημιουργούν άγχος και μας προσφέρει τα εργαλεία που χρειαζόμαστε προκειμένου να ζήσουμε τη ζωή μας με περισσότερη γαλήνη και αταραξία, ακόμη και μέσα σ’ έναν ταραγμένο, ανταγωνιστικό και αγχωτικό κόσμο. 

Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν καλά σε ποιο βαθμό το άγχος υποσκάπτει την ευτυχία, τη δημιουργικότητα και την ποιότητα των σχέσεων τους. Όλο και περισσότεροι αρχίζουν να αντιλαμβάνονται και τις συνέπειες που έχει στο φυσικό σώμα. Όταν είμαστε αγχωμένοι, ανεξάρτητα αν το άγχος προέρχεται από το περιβάλλον ή από τον εσωτερικό μας διάλογο, το σώμα απελευθερώνει στρεσογόνες ορμόνες, οι οποίες μειώνουν την ικανότητα του σώματος για ανανέωση και αποτελεσματική αντιμετώπιση της αρρώστιας. Ακόμη και ο εγκέφαλος επηρεάζεται από το άγχος, αφού ο μπροστινός εγκέφαλος σταματά να λειτουργεί και ένα πιο πρωτόγονο μέρος του αναλαμβάνει τον έλεγχο, με αποτέλεσμα λιγότερο ευφυή δράση. 

Επειδή το σώμα δεν διακρίνει ανάμεσα στις αληθινές απειλές και στις φανταστικές (και στις δύο περιπτώσεις απελευθερώνονται οι στρεσογόνες ορμόνες),  είναι σημαντικό να μην αυξάνουμε το στρες της ήδη αγχωτικής ζωής μας φανταζόμενοι τα χειρότερα σενάρια και δίνοντας σημασία στις αρνητικές μας σκέψεις. Κάθε φορά που χανόμαστε μέσα σε τέτοιες σκέψεις, αδυνατίζουμε εσωτερικά και γινόμαστε λιγότερο αποτελεσματικοί και λιγότερο ευτυχισμένοι. 

Παρότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα για τις φοβικές και τις άλλες αρνητικές σκέψεις που εμφανίζονται - αφού παράγονται από τον ίδιο τον εγκέφαλο - μπορούμε να απεγκλωβιστούμε απ’ αυτές μόλις συνειδητοποιήσουμε ότι δεν μας εξυπηρετούν. Η εργασία Ζεν μας βοηθάει καθοριστικά σ’ αυτό αφού ενδυναμώνει την ικανότητα επίγνωσης του τι σκεφτόμαστε και της διάκρισης αν μια σκέψη είναι βοηθητική ή επιβλαβής. Η ικανότητα αυτή μας δίνει τη δύναμη να πάψουμε να πιστεύουμε και να ακολουθούμε σκέψεις που στην πραγματικότητα δεν μας εξυπηρετούν. Βέβαια, το να έχουμε αυτό το βαθμό της επίγνωσης και αυτή τη δύναμη συνειδητής δράσης δεν είναι εύκολο, αλλά γίνεται όλο και πιο εύκολο με τη συνεπή και επίμονη εργασία. 

Η πίστη στους φόβους και στις σκέψεις που δημιουργούν άγχος και σφίξιμο στο σώμα μας δεν είναι ούτε λειτουργική ούτε υγιής, αλλά αντιθέτως οδηγεί με σιγουριά στην προσωπική μας δυστυχία. Είμαστε προγραμματισμένοι να πιστεύουμε τις σκέψεις μας χωρίς να τις αμφισβητούμε, ιδιαίτερα τις σκέψεις φόβου, έστω κι αν πιστεύοντας τες δεν γινόμαστε πιο ευτυχισμένοι, αλλά μάλλον το αντίθετο. Οι σκέψεις που διατρέχουν τον νου μας είναι μέρος ενός απαρχαιωμένου προγραμματισμού από μια ελάχιστη εξελιγμένη φάση του ανθρώπινου είδους, και οι σκέψεις αυτές δεν είναι σοφές. Δεν αντιπροσωπεύουν τη βαθύτερη σοφία μας, η οποία δεν έχει καμιά σχεδόν σχέση μαζί τους. 

Έχουμε πολλές συμπεριφορές, συνήθειες και τρόπους σκέψης που αποτελούν μέρος του προγραμματισμού μας, και οι οποίες υποσκάπτουν την υγεία μας, την ευτυχία και την ισορροπία μας. Ευτυχώς, έχουμε τη δυνατότητα να συνειδητοποιήσουμε αυτούς τους προγραμματισμένους τρόπους σκέψης και δράσης, και έτσι να απελευθερωθούμε απ’ αυτούς. 

Η επίγνωση αποτελεί το βασικό εργαλείο απελευθέρωσης από το άγχος που γεννούν οι φόβοι και οι αρνητικές μας σκέψεις. Όμως, η επίγνωση μόνη της δεν φτάνει. Για τον λόγο αυτό, στην εργασία Ζεν χρησιμοποιούμε και άλλα εργαλεία που βοηθούν να πάμε πέρα από αυτές τις σκέψεις, έτσι ώστε η κατάσταση της εσωτερικής ηρεμίας να δημιουργείται ευκολότερα και πιο άμεσα. 

Στην κοινωνία που ζούμε, η δράση έχει καταστεί αρρώστια – μια μορφή εθισμού – η οποία κατατρώει την ψυχή μας, και συνεπώς την ευτυχία και τη γαλήνη μας. Είναι σημαντικό να ανακαλύψουμε τι σημαίνει να τιμούμε την ύπαρξη τόσο όσο τη δράση. Είναι επίσης σημαντικό να έχουμε στη διάθεση μας τρόπους που μας φέρνουν σε επαφή με την ύπαρξη μας: τον σοφό και γεμάτο αγάπη εαυτό μας. Όταν η δράση ρέει από την ύπαρξη, τότε η δράση είναι σοφή, ισορροπημένη, δημιουργική και υπηρετεί τη ζωή. 

Το άγχος μάς κρατά μακριά από τον καλύτερό μας εαυτό και μας ρίχνει στο στόμα του εγώ, εκείνης της πρωτόγονης πλευράς του εαυτού μας που βλέπει τον κόσμο σαν «το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό» και σαν κάτι που πρέπει να κατακτήσουμε. Είναι βέβαια περισσότερο από φανερό ότι η άποψη αυτή έχει φέρει τη ζωή πάνω σ’ ολόκληρο τον πλανήτη σε ένα πολύ επικίνδυνο και οριακό σημείο. Αυτό που χρειαζόμαστε άμεσα είναι να συνδεθούμε με αυτό που μας ενοποιεί και όχι με αυτό που μας διαχωρίζει. 

Αν συνεχίσουμε να επιτρέπουμε στο εγώ να μας οδηγεί ως άτομα, ως κοινωνία και ως κόσμο, το μέλλον θα παραμείνει πολύ αβέβαιο. Κατά συνέπεια, η μείωση του άγχους δεν αφορά μόνο στην προσωπική μας υγεία και ευτυχία, αλλά και στη μετακίνηση της κοινωνίας από τη διαμάχη και το μίσος προς αυτό που μας ενώνει ως ανθρώπινες υπάρξεις – την κατανόηση και την αποδοχή. Αυτό που ο κόσμος μας χρειάζεται πάνω απ’ όλα είναι επαφή με την ύπαρξη και η γαλήνη που γεννάει αυτή. 

 

 

* Τα κείμενα της σειράς Άγχος, Κατάθλιψη και Ζεν αποτελούν μέρος της βιωματικής εργασίας που γίνεται στις ατομικές συνεδρίες Αυτογνωσίας Ζεν.