Ο Ένας Εαυτός

Κοινό χαρακτηριστικό όλων των μυστών που έχουν εμφανιστεί στην ιστορία της ανθρωπότητας, είναι η βεβαιότητα ότι δεν υπάρχει παρά ένας αθάνατος Εαυτός, κοινός σε όλους μας. Ίσως μπορούμε να προσεγγίσουμε αυτή τη θεμελιώδη διαίσθηση των μυστικιστών και αγίων με κάποιο τρόπο. Ίσως αισθάνεστε και εσείς, όπως οι περισσότεροι, ότι είστε το ίδιο πρόσωπο που είσαστε χθες. Πιθανά να αισθάνεστε επίσης ότι είστε θεμελιακά το ίδιο άτομο και πριν ένα χρόνο. Πράγματι, φαίνεται ότι είστε το ίδιο άτομο, για όσο διάστημα μπορείτε να θυμηθείτε μέσα στο παρελθόν. Ωστόσο, το ζήτημα μπορεί να τεθεί και διαφορετικά. «Θυμόμαστε άραγε κάποια εποχή που δεν είμαστε εμείς; Με άλλα λόγια κάτι μέσα μας φαίνεται να παραμένει ανέγγιχτο από το πέρασμα του χρόνου. Είναι σίγουρο όμως, ότι το σώμα μας δεν είναι το ίδιο που ήταν πριν ένα χρόνο. Επιπλέον, είναι σίγουρο πως οι αισθήσεις μας σήμερα είναι διαφορετικές από ό,τι παλαιότερα. Επίσης είναι σίγουρο πως οι σημερινές αναμνήσεις μας είναι διαφορετικές από εκείνες που είχαμε πριν από μια δεκαετία. Ο νους, το σώμα, τα συναισθήματα μας, όλα αυτά άλλαξαν με τον καιρό. Κάτι παρόλα αυτά δεν άλλαξε και το ξέρουμε καλά. Κάτι αισθάνεται το ίδιο. Τι είναι όμως αυτό;

Πριν ένα χρόνο, τέτοια εποχή, είχαμε διαφορετικά ενδιαφέροντα και προβλήματα. Οι άμεσες εμπειρίες μας ήταν διαφορετικές, το ίδιο και οι σκέψεις μας. Όλα αυτά χάθηκαν, ωστόσο κάτι παραμένει μέσα μας. Ας κάνουμε ένα ακόμη βήμα. Τι θα γινόταν αν μετακομίζαμε σε μία άλλη χώρα, αν δημιουργούσαμε νέες φιλίες, αν ζούσαμε διαφορετικά και αποκτούσαμε καινούργιες εμπειρίες και σκέψεις; Πιθανά θα εξακολουθούσαμε να έχουμε εκείνη τη βασική εσωτερική αίσθηση του Εγώ. Αλλά ας σκεφτούμε και κάτι άλλο. Τι θα γινόταν αν αυτή τη στιγμή λησμονούσαμε τα πρώτα δέκα, δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια της ζωής μας; Θα αισθανόμαστε ακόμη εκείνη την ίδια εσωτερική αίσθηση του Εγώ, έτσι δεν είναι; Αλλά και αν λησμονούσαμε για λίγο όλο το παρελθόν μας και απλά αισθανόμαστε εκείνη την αγνή εσωτερική αίσθηση του Εγώ, θα άλλαζε άραγε κάτι;

Με λίγα λόγια, φαίνεται πως υπάρχει μέσα μας εκείνη η βαθιά και εσωτερική αίσθηση του Εγώ που δεν είναι μνήμη, σκέψεις, νους, σώμα, εμπειρία, περιβάλλον, συναισθήματα, διαμάχες, αισθήσεις ή διαθέσεις. Όλα αυτά άλλαξαν στο παρελθόν και μπορούν να αλλάξουν και στο μέλλον, χωρίς να επηρεάσουν ουσιαστικά την εσωτερική αίσθηση του Εγώ. Αυτό που μένει ανέγγιχτο από το πέρασμα του χρόνου, είναι ο υπερπροσωπικός μάρτυρας και εαυτός.

Είναι τόσο δύσκολο λοιπόν να αντιληφθούμε ότι το κάθε συνειδητό ον έχει την ίδια εσωτερική αίσθηση του Εγώ; Είναι δύσκολο να αντιληφθούμε ότι όλος αυτός ο αριθμός των υπερβατικών Εγώ δεν είναι παρά ένα; Υποθέσαμε ήδη, ότι αν είχαμε διαφορετικό σώμα, θα αισθανόμαστε βασικά την αίσθηση του ίδιου Εγώ. Όμως με τον ίδιο τρόπο αισθάνεται οποιοδήποτε άλλο άτομο αυτήν ακριβώς τη στιγμή.

Μετά από όλα αυτά, δε θα μπορούσαμε απλά να πούμε πως δεν υπάρχει παρά μία και μοναδική αίσθηση του Εγώ ή ένας Εαυτός που έχει διαφορετικές απόψεις, αναμνήσεις, συναισθήματα και αισθήσεις; Αυτό δε συμβαίνει μόνο στο παρόν αλλά και σε ολόκληρο το παρελθόν ή το μέλλον. Αφού αισθανόμαστε -παρόλο που είναι διαφορετικά η μνήμη, ο νους και το σώμα μας- πως είμαστε το ίδιο Εγώ όπως και πριν είκοσι χρόνια, είναι αδύνατο να διατηρούμε την αίσθηση του Εγώ που υπήρχε πριν από διακόσια χρόνια; Αν η αίσθηση του Εγώ δεν εξαρτάται από τις αναμνήσεις, το νου και το σώμα, πού βρίσκεται η διαφορά;

Ίσως πούμε πως δεν είναι δυνατόν να ήμουν εγώ, επειδή εγώ δεν μπορώ να θυμηθώ τι συνέβη τότε. Όμως, κάτι τέτοιο σημαίνει ότι κάνουμε το λάθος να ταυτίζουμε την αίσθηση του Εγώ με τις αναμνήσεις. Είδαμε ότι η αίσθηση του Εγώ δεν είναι η μνήμη αλλά εκείνος που την παρατηρεί. Ίσως ακόμη και να μη θυμόμαστε τι συνέβη τον περασμένο μήνα. Όμως, παρά το γεγονός, εξακολουθούμε να έχουμε την αίσθηση του Εγώ. Τι κι αν δε θυμόμαστε λοιπόν τα συμβάντα του περασμένου αιώνα;

Εξακολουθούμε να αντιπροσωπεύουμε εκείνη την υπερβατική αίσθηση του Εγώ που είναι ένα σε ολόκληρο τον κόσμο. Είναι το ίδιο Εγώ που αφυπνίζεται σε κάθε νεογέννητο ον, το ίδιο Εγώ που παρατηρούσαν οι πρόγονοι μας. Αισθανόμαστε ότι είναι διαφορετικά μόνο επειδή κάνουμε το λάθος να ταυτίζουμε την εσωστρεφή και υπερπροσωπική αίσθηση του Εγώ με την εξωστρεφή και ατομική μνήμη, νου και σώμα, που πράγματι είναι διαφορετικά.