Ξυπνώντας από το Όνειρο

Ο κύριος στόχος κάθε σοβαρής εσωτερικής εργασίας είναι η πνευματική αφύπνιση. Συχνά, αναφέρεται ως φώτιση, αλλά νομίζω ότι ο όρος αφύπνιση ταιριάζει καλύτερα, μας φέρνει πιο κοντά στην ουσία της κατάστασης που περιγράφει, και μας γλυτώνει από λάθος συνειρμούς λόγω προϊδεάσεων.

Μπορεί να φαίνεται αστείο, αλλά ο όρος φώτιση κάνει πολλούς ανθρώπους να πιστεύουν ότι θα δουν κάποιο φως, ή θα γίνουν φως, ή ότι θα ακτινοβολούν φως. Σε αντίθεση ο όρος αφύπνιση ταιριάζει απόλυτα με την κατάσταση «ύπνου» στην οποία βρίσκονται οι περισσότεροι άνθρωποι, παρότι ονειρεύονται ότι είναι ξύπνιοι. Αρκετοί μάλιστα ονειρεύονται ότι κάνουν εσωτερική εργασία ή ότι είναι φωτισμένοι. 

Η αφύπνιση στην αλήθεια του Εαυτού είναι σαν το ξαφνικό ξύπνημα από έναν ύπνο με όνειρα, ευχάριστα ή δυσάρεστα, δεν έχει σημασία. Είναι συνειδησιακή κατάσταση και δεν έχει να κάνει με φώτα ή με σκοτάδια. Είναι η άμεση εμπειρία της ουσίας της ύπαρξης, αλλά και αυτής της ίδιας της ζωής, χωρίς την παρεμβολή ψυχολογικών αμυντικών μηχανισμών, προβολών και προϊδεάσεων. Είναι η αυτεπίγνωση της καθαρής επίγνωσης, η οποία διαπερνά τόσο το υποκείμενο όσο και το αντικείμενο της εμπειρίας, έτσι ώστε να διαλύεται κάθε αίσθηση χωριστικότητας. Είναι η απόλυτα μη δυϊκή κατάσταση της συνείδησης, ή η απόλυτα ενοποιημένη καθαρή επίγνωση. 

Στην κατάσταση αυτή δεν υπάρχει κενό ανάμεσα στον εαυτό μας και στην εμπειρία μας, και έχουμε την ξεκάθαρη βεβαιότητα ότι όλες μας οι αντιλήψεις, οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι αισθήσεις αναδύονται άμεσα από την κενότητα ή την απόλυτη ευρυχωρία της καθαρής επίγνωσης. Για πρώτη φορά βλέπουμε, ακούμε, νοιώθουμε το άγγιγμα μας καθαρά, με όλη μας την προσοχή να είναι ένα με τις αισθήσεις. Το φίλτρο του νου και των προγραμματισμών του δεν υπάρχει για να θολώνει τη σχέση μας με τη ζωή και την παρούσα στιγμή. 

Στην πραγματικότητα, αυτό που συμβαίνει κατά την αφύπνιση είναι η κατάρρευση αυτού του φίλτρου μέσα από το οποίο αντιλαμβανόμαστε τη ζωή, και η καθαρή όραση που ακολουθεί αβίαστα σαν να ήταν πάντα εκεί. Όπως όμως εξηγεί πολύ καθαρά η Βουδιστική ψυχολογία, αυτό το φίλτρο είναι μέσα μας, είναι μέσα στο μυαλό μας και καθορίζει όχι μόνο την κατάσταση του νου, αλλά και την κατάσταση της συνείδησης μας. Είναι όλοι οι προγραμματισμοί που έχουν δημιουργηθεί συνειδητά ή ασυνείδητα, και μέσω των οποίων επεξεργαζόμαστε τα ερεθίσματα που συναντάμε στη ζωή, είτε πρόκειται για απλές καθημερινές δραστηριότητες είτε για θέματα σχέσεων, αποφάσεων και επιλογών ζωής. 

Κοιτάζοντας ένα λουλούδι μέσα από αυτό το φίλτρο, δεν βλέπουμε το συγκεκριμένο λουλούδι αλλά την ιδέα του λουλουδιού όπως αυτή έχει αποτυπωθεί από προηγούμενες εμπειρίες στο φίλτρο του νου. Ανάλογα με το αν οι καταγραφές είναι ευχάριστες ή δυσάρεστες δημιουργείται μια αυτόματη αντίδραση, η οποία καθορίζει τη σχέση μας με το συγκεκριμένο λουλούδι, την συγκεκριμένη στιγμή. Η σχέση μας μαζί του δεν είναι καθαρή, δεν είναι αληθινή, είναι φιλτραρισμένη και δεν το γνωρίζουμε. Έτσι ζούμε ολόκληρη τη ζωή μας, κάθε στιγμή, και αυτός είναι ο ύπνος που αναφέραμε πιο πάνω. Ζούμε σε μεγάλο βαθμό ως ένα φανταστικό πρόσωπο μέσα σε έναν φανταστικό κόσμο, ανεξάρτητα από την ποιότητα και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτής της ζωής. 

Ωστόσο, παρότι ακούγοντας κανείς αυτή την προσέγγιση - η οποία αποτελεί την ουσία του Βουδισμού - μπορεί να συμφωνήσει αβίαστα ή και να χαρεί για την ξεκάθαρη διαπίστωση και περιγραφή, δεν είναι και τόσο σίγουρο ότι θα βιαστεί να εργαστεί για να καταργήσει το φίλτρο. Μοιάζοντας με ένα κλουβί μέσα στο οποίο έχουμε περάσει όλη μας τη ζωή, όσο κι αν λέμε ότι διψάμε για ελευθερία, δεν αισθανόμαστε άνετα να το εγκαταλείψουμε. Ναι, μπορεί να είμαστε περιορισμένοι, αλλά είμαστε ζωντανοί και σε κάποιο βαθμό ασφαλείς. Τι θα γίνει αν αφήσουμε αυτή την περιοριστική ασφάλεια και βγούμε στον ελεύθερο χώρο; Τι μας περιμένει αληθινά εκεί έξω; Πώς είναι να ζεις χωρίς τους περιορισμούς και του καθορισμούς που επιβάλλουν τα κάγκελα του κλουβιού μας; 

Αυτοί οι φόβοι είναι ταυτόσημοι με την ύπαρξη του ίδιου του φίλτρου και είναι αλήθεια δύσκολο να ξεπεραστούν. Δεν είναι τυχαίο ότι μέσα στους αιώνες ζωής του ανθρώπου πάνω στη γη, είναι ελάχιστοι όσοι ανέλαβαν τη σοβαρή εργασία απελευθέρωσης από τους περιορισμούς του προσωπικού τους κλουβιού. Η συντριπτική πλειοψηφία αρνείται με μύριους τρόπους να εγκαταλείψει τη δραματική και επώδυνη σιγουριά του κλουβιού τους. Και κάποιοι άλλοι, που είναι και η πιο λυπηρή περίπτωση, νομίζουν ότι είναι κιόλας έξω ή εργάζονται προς αυτό τον σκοπό, απλά και μόνο γιατί κοιτάζουν από την ανοιχτή πόρτα του κλουβιού, την οποία δεν τολμούν να διαβούν. Μοιάζουν με εκείνη την κατηγορία ανθρώπων που νομίζουν ότι είναι αθλητές επειδή περιφέρονται μέσα σε ένα γυμναστήριο. 

Όταν, όμως, τολμήσουμε να επιχειρήσουμε την αλλαγή, η εμπειρία μοιάζει απόλυτα με αυτό που περιγράψαμε στην αρχή ως αφύπνιση από έναν βαθύ ύπνο. Είναι μια κατάσταση που δεν μπορούμε με τίποτα να φανταστούμε όσο είμαστε σ’ αυτόν τον ύπνο. Ο νους δεν μπορεί να συλλάβει πώς είναι η κατάσταση χωρίς νου, γιατί απλά δεν έχει υπάρξει και ούτε θα υπάρξει ποτέ εκεί. Στην εμπειρία της καθαρής επίγνωσης δεν υπάρχει νους. Γι’ αυτό εξάλλου μιλάμε για εμπειρία και όχι για πληροφορία – την οποία πολλές φορές συγχέουμε με τη γνώση. 

Η αληθινή γνώση είναι αποτέλεσμα της εμπειρίας, και η γνώση της αλήθειας του εαυτού δεν μπορεί να αποκτηθεί παρά μόνο μέσω της άμεσης εμπειρίας της ουσίας του εαυτού. Όταν έχουμε αυτή την εμπειρία δεν μπορεί κανείς να μας την πάρει ή να μας την αμφισβητήσει. Γνωρίζουμε γιατί απλά γνωρίζουμε μέσω της εμπειρίας μας και όχι μέσω βιβλίων ή άλλων πληροφοριών. Όλες οι σοβαρές διδασκαλίες περιέχονται στο «έλα και δες», απόκτησε άμεση εμπειρία, γίνε η αυθεντία που δίδαξε ο Βούδας, γίνε το λυχνάρι που φωτίζει τον εαυτό του. 

Η άμεση εμπειρία της καθαρής επίγνωσης έχει ωστόσο τρία χαρακτηριστικά, την καθαρότητα, το βάθος και τη διάρκεια της ίδιας της εμπειρίας – τα οποία θα δούμε πιο αναλυτικά σε επόμενο κείμενο. Με καθαρότητα εννοούμε την απουσία προγραμματισμών ερμηνείας και κατανόησης. Με βάθος εννοούμε τον βαθμό στον οποίο η καθαρή επίγνωση διαπερνά και διαποτίζει τις εγωικές δομές της προγραμματισμένης ύπαρξης. Με διάρκεια εννοούμε το χρονικό διάστημα που μπορούμε να παραμένουμε σ’ αυτή την κατάσταση. 

Παρότι όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση καθαρής επίγνωσης τα τρία αυτά χαρακτηριστικά δεν έχουν νόημα γιατί απλά δεν υπάρχουν για μας, έχουν νόημα αν νοιώθουμε την ανάγκη να συνεχίζουμε την εσωτερική εργασία – κάτι που ισχύει για όλους εκτός εξαιρέσεων. Η συνέχιση αυτής της εργασίας αποσκοπεί στο να κάνει την άμεση εμπειρία της καθαρής επίγνωσης πιο καθαρή, πιο βαθιά, και να διαρκεί περισσότερο.