Η Άσκηση της Προσοχής 7

Τι σημαίνει και πώς τελικά συμβαίνει η μετακίνηση της οπτικής γωνίας της συνειδητότητας, η οποία παρ’ ότι αναφέρεται τόσο απλά γίνεται με πολύ κόπο και δυσκολία. Για να κατανοήσουμε τον λόγο αυτής της δυσκολίας θα πρέπει να πούμε μερικά πράγματα για τη φύση του εγώ, το οποίο καταλαμβάνει το κέντρο του ενδιαφέροντος. Η πιο πετυχημένη περιγραφή νομίζω ότι είναι εκείνη που αναφέρεται στην αυτό-εικόνα. Τι είναι αυτή η αυτό-εικόνα; Η εικόνα που δημιουργείται σιγά-σιγά μέσα μας από πολύ μικρή ηλικία, για την αξία μας, τις ικανότητες μας, τις αδυναμίες μας, και όλα όσα αφορούν το άτομο μας. Μόνο που η εικόνα αυτή δημιουργείται από την επανατροφοδότηση που παίρνουμε από το περιβάλλον, δηλαδή, από τους άλλους ανθρώπους γύρω μας. Οι άλλοι γίνονται ο καθρέφτης στον οποίο βλέπουμε το πρόσωπο μας. Όσο πιο παραμορφωτικός ο καθρέφτης, τόσο πιο διαστρεβλωμένη εικόνα δημιουργούμε για το ποιοι είμαστε. Όποια, όμως, κι αν είναι η εικόνα, μαθαίνουμε να ζούμε μαζί της και την συνηθίζουμε τελικά  τόσο πολύ, που δεν μπορούμε να φανταστούμε ότι μπορούμε να υπάρξουμε χωρίς αυτή. Η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας είμαστε εμείς, έτσι νομίζουμε, έτσι είμαστε βαθιά πεπεισμένοι. 

Η αυτό-εικόνα μας μας ακολουθεί παντού. Όταν είμαστε στο σπίτι με την οικογένεια μας είναι εκεί, όταν είμαστε στο χώρο της δουλειάς είναι εκεί, όταν διασκεδάζουμε με φίλους είναι εκεί, όταν κάνουμε έρωτα είναι εκεί. Πώς θα μπορούσε να είναι διαφορετικά αφού είναι εμείς οι ίδιοι. Υπάρχουμε, είμαστε, έχουμε μια εικόνα γι’ αυτό, έστω κι αν δεν είναι συνεχώς στην επιφάνεια του νου. Κι αυτή η εικόνα αποτελείται από πολλές-πολλές μικρότερες εικόνες, που η κάθε μια τους έχει να κάνει με μία τουλάχιστον από τις πολυάριθμες συμμετοχές μας σ’ αυτό που λέγεται ζωή. Έτσι, έχω μια εικόνα για τον εαυτό μου στο χώρο της δουλειάς, ότι είμαι ικανός, αποτελεσματικός, γρήγορος, επιτυχημένος, ανάλογα από την επανατροφοδότηση που παίρνω από το περιβάλλον μου. Μπορεί να έχω μια εικόνα ακριβώς αντίθετη από την προηγούμενη, ή όποια άλλη, οι δυνατότητες και οι συνδυασμοί είναι πάρα πολλοί. Το ίδιο συμβαίνει με όλους τους χώρους στους οποίους συμμετέχω, με όλα όσα αποτελούν την προσωπική μου ζωή, αυτή τη στιγμή και μέσα σε διάρκεια χρόνου. Όλο αυτό το σύνολο των μικρών εικόνων δημιουργεί την αίσθηση μιας αυτό-εικόνας, η οποία με κάνει με σιγουριά να αναφέρομαι στον εαυτό μου, στην ύπαρξη ενός εγώ. Εγώ είμαι το περιεχόμενο αυτής της εικόνας. 

Αυτή η εικόνα, αυτή η αίσθηση της περιγραφής και του προσδιορισμού, μου γεννά ασφάλεια. Ακόμη και όταν το περιεχόμενο της δεν είναι θετικό, δεν παύει να μου γεννά τη σιγουριά της ύπαρξης. Μπορώ να προσδιορίσω την εικόνα μου άρα υπάρχω. Όσο φτωχός κι αν είναι αυτός ο προσδιορισμός, είναι ικανός να μου γεννήσει την αίσθηση της ύπαρξης, κι αυτό είναι αρκετό. Βέβαια δεν είναι αρκετό όταν το περιβάλλον ή οι προσωπικές επιδιώξεις φανερώνουν την ελλειματικότητα μου απέναντι σε δεδομένες συνθήκες. Έτσι, όταν οι ικανότητες μου δεν αρκούν για την ικανοποίηση των επιθυμιών μου, αισθάνομαι ανεπαρκής και η αυτό-εκτίμηση μου μειώνεται. Δεν παύει ωστόσο η αίσθηση, ή μάλλον η πεποίθηση ότι είμαι εγώ που είμαι ανεπαρκής. Η ύπαρξη της εγωϊκότητας παραμένει. Πώς θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά άλλωστε, αφού αυτή σηματοδοτεί την ύπαρξη μου! Είμαι ανεπαρκής, αλλά υπάρχω, και εφόσον υπάρχω μπορώ να προσπαθήσω να γίνω επαρκής. Αυτός ο απλός μηχανισμός χαρακτηρίζει το χώρο στον οποίο καλλιεργείται και αναπτύσσεται η δράση. Το απαραίτητο πλαίσιο είναι η βεβαιότητα ότι υπάρχω ως διακεκριμένο εγώ με όλα τα χαρακτηριστικά που του προσδίδω. 

Σε μερικούς ανθρώπους – πολλές φορές «σκεπτόμενους»- δεν αρέσει και πολύ αυτή η άποψη. Προσωπικά πιστεύω ότι τους εμποδίζει ο φόβος να δούν πώς έχουν τα πράγματα. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη απειλή για το εγώ από την πιθανότητα να μείνει χωρίς περιεχόμενο. Τότε απλά δεν υπάρχει, γι’ αυτό πανικοβάλλεται στην ιδέα και μόνο να αρχίσει η αμφισβήτηση της αυτό-εικόνας. Γι’ αυτό και είναι τόσο δύσκολο να δουλέψει κανείς απ’ ευθείας με την αμφισβήτηση της αυτό-εικόνας. Μπορεί να δουλέψει με την αλλαγή της –όσο δύσκολη ή οδυνηρή κι αν είναι αυτή-, αλλά όχι με την αμφισβήτηση της. Ακόμη και όσοι συνειδητά επιδιώκουν την γνώση του αληθινού Εαυτού, δεν έχουν συνήθως εκτιμήσει τι σημαίνει αυτό για την αυτό-εικόνα με την οποία έχουν συνηθίσει να ταυτίζουν την ύπαρξη τους, από πολύ μικρή ηλικία. Οι απαιτήσεις που κάποια στιγμή παρουσιάζονται, αναγκάζουν πολλούς στην αναζήτηση τρόπων διαφυγής, άλλοτε «καθαρών» και άλλοτε λιγότερο «καθαρών». Η αμφισβήτηση της αυτό-εικόνας σημαίνει αμφισβήτηση του εγώ, και θάνατος του εγώ σημαίνει αναίρεση της αυτό-εικόνας. Ποιος μπορεί να το τολμήσει; Κι όμως, είναι ο μόνος δρόμος για την ελευθερία, η μόνη διέξοδος και δυνατότητα που έχουμε. Κάποιοι λένε πως αυτή είναι η μεγάλη ευκαιρία που προσφέρει η ζωή στις ανθρώπινες υπάρξεις, και πως οτιδήποτε άλλο αποκαλύπτει τη μηδαμινότητα του αργά ή γρήγορα, και σίγουρα τη στιγμή του θανάτου.